Ước Mơ Đúng: Từ Sở Hữu Đến Cống Hiến
Ai cũng có những điều mình mong muốn. Có lúc tôi muốn sở hữu một món đồ mới. Có lúc tôi muốn được làm một việc khiến mình say mê. Và cũng có lúc tôi tự hỏi mình có thể dùng khả năng của bản thân để đem lại điều gì tốt đẹp cho người khác.
Tất cả đều có thể được gọi là ước mơ, nhưng chúng không đem lại cùng một loại hạnh phúc và cũng không đòi hỏi cùng một cái giá.
Tôi từng gặp một cách phân chia khá đơn giản: hạnh phúc có thể được nhìn qua ba tầng.
- Pleasure - Hưởng thụ: niềm vui đến từ trải nghiệm dễ chịu và những gì ta sở hữu.
- Passion - Đam mê: niềm vui đến từ việc được làm điều mình yêu thích và ngày càng tiến bộ.
- Purpose - Mục đích: niềm vui đến từ cảm giác đời mình có ý nghĩa và tạo ra giá trị cho người khác.
Tương ứng với ba tầng ấy là ba loại ước mơ: sở hữu, hành động và cống hiến.
Không loại nào hoàn toàn tốt hay xấu. Một món đồ có thể thật sự hữu ích. Một đam mê cá nhân có thể làm đời sống phong phú. Một ước mơ cống hiến cao đẹp vẫn có thể bị cái tôi dẫn dắt. Điều quan trọng là hiểu mình đang theo đuổi điều gì, sẵn sàng trả giá bao nhiêu và nó đang đưa cuộc đời mình về đâu.
Ước mơ sở hữu
Ước gì mình có được một thứ gì đó.
Đó có thể là một chiếc mô tô, ô tô, dàn âm thanh hoặc món đồ ta đã mong muốn từ lâu. Phần lớn những ước mơ này có thể đạt được bằng tiền.
Sở hữu một món đồ mới thường đem lại niềm vui nhanh và rõ ràng. Nhưng cảm giác ấy cũng dễ phai. Khi sự mới mẻ qua đi, ta có thể bắt đầu tìm một món khác đắt hơn hoặc tốt hơn để lặp lại cảm giác ban đầu. Nếu không tỉnh táo, chuỗi ham muốn ấy tạo áp lực lên tài chính và khiến ta dành ngày càng nhiều thời gian cho những thứ chỉ đem lại hạnh phúc ngắn hạn.
Điều đó không có nghĩa là mọi mong muốn vật chất đều phù phiếm. Một món đồ tốt có thể tiết kiệm thời gian, hỗ trợ công việc hoặc mở ra một trải nghiệm đáng giá. Vấn đề không chỉ nằm ở giá bán, mà ở toàn bộ phần đời ta phải đổi lấy nó.
Trước một ước mơ sở hữu, tôi có thể viết xuống:
- Số tiền cần bỏ ra
- Thời gian lao động cần thiết để có số tiền ấy
- Chi phí sử dụng, bảo trì và không gian lưu trữ
- Tần suất mình thật sự sử dụng
- Niềm vui hoặc giá trị nó đem lại có thể kéo dài bao lâu
Một chiếc ô tô chẳng hạn, không chỉ có giá mua ban đầu. Nó còn cần nhiên liệu, bảo hiểm, bảo trì và chỗ đậu. Nếu chỉ được dùng vài lần mỗi năm, tôi cần cân nhắc liệu giá trị nhận lại có tương xứng với những nguồn lực phải dành cho nó hay không.
Câu hỏi quan trọng không chỉ là “Tôi có đủ tiền mua không?”, mà còn là:
Tôi có thật sự muốn dùng thời gian, tiền bạc và sự chú ý của mình để đổi lấy niềm vui này không?
Ước mơ hành động
Ước gì mình được làm một điều gì đó.
Khác với sở hữu, ước mơ hành động đòi hỏi ta tham gia bằng chính sức lực và thời gian của mình. Đó có thể là chơi một môn thể thao, học nhạc, viết lách, chụp ảnh, làm vườn hoặc học một kỹ năng mới.
Niềm vui của loại ước mơ này không chỉ nằm ở kết quả. Nó xuất hiện ngay trong quá trình thực hiện. Khi còn được làm, được học và được tiến bộ, ta vẫn còn niềm vui. Trình độ càng cao, trải nghiệm đôi khi càng sâu sắc.
Cái giá của ước mơ hành động thường không thể thanh toán một lần. Nó đòi hỏi thời gian luyện tập, kiến thức, sự kiên trì và khả năng chấp nhận giai đoạn mình còn vụng về.
Ta cũng không cần mua thiết bị tốt nhất ngay từ đầu. Một mức đầu tư vừa đủ giúp kiểm chứng xem đây là đam mê bền vững hay chỉ là hứng thú nhất thời. Khi thói quen đã hình thành và năng lực thật sự phát triển, việc đầu tư thêm sẽ có cơ sở hơn.
Ước mơ hành động không nhất thiết phải tạo ra thu nhập. Giá trị của nó có thể nằm ở sức khỏe, niềm vui, sự tự tin và một đời sống phong phú hơn. Nhưng đôi khi, một kỹ năng được nuôi dưỡng đủ lâu cũng trở thành nền tảng cho một ước mơ lớn hơn.
Ước mơ cống hiến
Ước gì mình có thể đem lại một điều tốt đẹp cho người khác.
Đây là lúc ước mơ vượt ra ngoài niềm vui cá nhân. Ta muốn giải quyết một vấn đề, tạo ra một sản phẩm hữu ích, chia sẻ kiến thức hoặc giúp một cộng đồng trở nên tốt hơn.
Ước mơ cống hiến có thể tạo ra thu nhập, nhưng tiền không phải điểm khác biệt quan trọng nhất. Điều làm nó khác một công việc chỉ để hoàn thành trách nhiệm là cảm giác ý nghĩa: ta hiểu điều mình làm phục vụ ai và vì sao nó đáng được thực hiện.
Loại ước mơ này thường đòi hỏi nhiều hơn: kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành, nỗ lực lâu dài, khả năng hợp tác và hiểu biết về nhu cầu thật của người khác. Nó cũng cần sự khiêm nhường để kiểm chứng rằng điều mình tạo ra thực sự có ích, thay vì chỉ thỏa mãn mong muốn được công nhận.
Cống hiến không nhất thiết phải là một dự án lớn. Hướng dẫn một người mới, xây một công cụ nhỏ giúp đồng nghiệp tiết kiệm thời gian, chăm sóc gia đình hoặc chia sẻ điều mình đã học đều có thể là cống hiến. Ý nghĩa không chỉ được đo bằng quy mô, mà bằng giá trị thật sự được trao đi.
Ba ước mơ có thể nối tiếp nhau
Ba loại ước mơ không tách biệt hoàn toàn. Một món đồ có thể hỗ trợ một hành động; một hành động được rèn luyện lâu dài có thể trở thành năng lực để cống hiến.
Một chiếc máy ảnh là ước mơ sở hữu. Học nhiếp ảnh là ước mơ hành động. Dùng nhiếp ảnh để lưu giữ câu chuyện cho một cộng đồng là ước mơ cống hiến.
Vì vậy, tôi không muốn phủ nhận ước mơ sở hữu. Tôi chỉ muốn đặt nó vào đúng vị trí. Vật chất nên hỗ trợ trải nghiệm; trải nghiệm nên nuôi dưỡng năng lực; và năng lực, khi có thể, nên tạo thêm giá trị cho người khác.
Khi nhìn theo hướng này, ước mơ không còn là một danh sách những thứ cần đạt được. Nó trở thành một hành trình trưởng thành: từ điều mình muốn có, đến việc mình muốn làm, rồi đến con người mình muốn trở thành và điều mình muốn trao đi.
Ước mơ cần một bước đi thật
Nhiều người có ước mơ nhưng không làm gì để tiến gần đến nó. Một ước mơ không có hành động rất dễ trở thành nơi trú ẩn cho trí tưởng tượng: ta cảm thấy mình có một hướng đi, nhưng cuộc sống thực tế không thay đổi.
Để bắt đầu, tôi có thể tự hỏi:
- Ước mơ này thuộc loại sở hữu, hành động hay cống hiến?
- Nó sẽ đem lại loại hạnh phúc nào?
- Tôi phải trả giá bằng tiền bạc, thời gian và công sức ra sao?
- Cái giá ấy có phù hợp với những giá trị quan trọng nhất của tôi không?
- Bước nhỏ nhất tôi có thể làm trong tuần này là gì?
Không phải ước mơ nào cũng cần được thực hiện. Có những ước mơ nên được từ bỏ sau khi ta hiểu cái giá của nó. Có những ước mơ cần được điều chỉnh. Và có những ước mơ xứng đáng để ta dành nhiều năm theo đuổi.
Chọn đúng ước mơ không có nghĩa là chọn điều dễ đạt được nhất. Đó là chọn điều mà cả kết quả lẫn hành trình đều xứng đáng với phần đời ta dành cho nó.
Đừng chỉ hỏi mình muốn có gì. Hãy hỏi mình muốn làm gì, muốn trao đi điều gì và muốn trở thành con người như thế nào.