Muối và Ánh Sáng

Muối và ánh sáng là hai điều rất bình thường. Muối nằm trong căn bếp, ánh sáng hiện diện trong từng căn phòng. Chúng quen thuộc đến mức ta hiếm khi nghĩ về giá trị của chúng—cho đến khi món ăn thiếu vị hoặc căn nhà chìm trong bóng tối.

Chính từ những hình ảnh giản dị ấy, Đức Giêsu nói với các môn đệ: anh em là muối cho đời và ánh sáng cho trần gian (Mt 5,13-16). Đây không chỉ là một lời khen, càng không phải một danh hiệu để tự hào. Đó là căn tính đi kèm trách nhiệm. Người môn đệ được mời gọi hiện diện giữa cuộc đời theo cách làm cho điều tốt được gìn giữ, điều tổn thương được chữa lành và những nơi tối tăm có thêm hy vọng.

Đức tin, vì thế, không chỉ là điều ta tuyên xưng. Đức tin phải dần trở thành cách ta sống.

Muối chỉ có ý nghĩa khi được trao đi

Một hạt muối rất nhỏ. Đứng riêng, nó gần như chẳng đáng kể. Nhưng khi được hòa vào thức ăn, muối làm nổi bật hương vị của cả món ăn. Nó không chiếm chỗ trung tâm, không buộc người khác phải nhìn thấy mình. Nó âm thầm tan đi và hoàn thành công việc.

Hình ảnh ấy gợi ra một cách hiện diện rất đẹp của người Kitô hữu: không phô trương, không tìm cách đặt mình cao hơn người khác, nhưng sẵn sàng góp phần để môi trường chung trở nên tốt hơn. Đó có thể là một người giữ bình tĩnh khi tập thể căng thẳng, một đồng nghiệp không đổ lỗi khi công việc gặp sự cố, một người bạn biết lắng nghe trước khi phán xét, hay một thành viên trong gia đình chủ động nói lời hòa giải.

Những việc ấy thường không lớn. Chúng hiếm khi được ghi nhận và càng ít khi được ca ngợi. Nhưng cũng như muối, giá trị của chúng nằm trong ảnh hưởng âm thầm. Một lời nói đúng lúc có thể giữ một người khỏi tuyệt vọng. Một thái độ công bằng có thể bảo vệ người yếu thế. Một lần dám nhận lỗi có thể ngăn một mối quan hệ tiếp tục rạn nứt.

Muối không làm món ăn trở thành một thứ khác; nó giúp món ăn bộc lộ hương vị vốn có. Người sống đức tin cũng không được mời gọi biến mọi người thành bản sao của mình. Ta được mời gọi giúp người bên cạnh nhận ra phẩm giá, khả năng và điều tốt đẹp Thiên Chúa đã đặt nơi họ.

Nhưng muối sẽ chẳng giúp ích gì nếu mãi nằm trong lọ. Đức tin cũng vậy. Những điều ta biết về yêu thương, tha thứ, công bằng và lòng thương xót sẽ trở nên vô nghĩa nếu chỉ được giữ trong suy nghĩ hoặc trong những buổi cầu nguyện. Lời Chúa chỉ thật sự đi vào đời khi nó thay đổi cách ta sử dụng lời nói, tiền bạc, thời gian và quyền lực của mình.

Giữ vị mặn giữa một thế giới dễ thỏa hiệp

Đức Giêsu cũng cảnh báo về thứ muối đánh mất vị mặn. Đó là một hình ảnh mạnh mẽ: người môn đệ có thể vẫn mang tên gọi bên ngoài nhưng không còn tạo ra ảnh hưởng tốt đẹp nào.

Ta mất dần “vị mặn” không nhất thiết qua một quyết định lớn. Thường đó là kết quả của nhiều thỏa hiệp nhỏ: im lặng trước điều sai vì sợ bất tiện, chọn lợi ích riêng dù người khác chịu thiệt, nói về yêu thương nhưng nuôi sự cay đắng, nói về sự thật nhưng chỉ trung thực khi không phải trả giá. Nếu lặp lại đủ lâu, khoảng cách giữa điều ta tin và cách ta sống ngày càng lớn.

Giữ vị mặn không có nghĩa trở nên gay gắt hay khắt khe. Muối quá nhiều sẽ phá hỏng món ăn. Lòng nhiệt thành thiếu khiêm nhường cũng có thể làm người khác tổn thương. Sự thật cần được nói bằng tình yêu; điều đúng cần được thực hiện với lòng tôn trọng; việc sửa sai cần bắt đầu từ sự thành thật với chính mình.

Không ai giữ được đời sống nội tâm chỉ bằng ý chí. Muốn trao đi sự bình an, ta cần thường xuyên trở về với nguồn bình an. Muốn yêu thương khi khó yêu, ta cần để mình được tình yêu Thiên Chúa nuôi dưỡng. Cầu nguyện, đọc Kinh Thánh, thinh lặng và sống trong cộng đoàn không phải những hoạt động tách biệt khỏi đời thường. Đó là cách ta để tâm hồn được đổi mới, hầu có điều tốt lành để trao đi khi trở lại với đời thường.

Một chiếc bình không thể rót mãi nếu không được làm đầy. Người chỉ liên tục phục vụ nhưng không trở về với nguồn sống rồi sẽ mệt mỏi, khô cạn hoặc trở nên cay đắng. Gần gũi với Thiên Chúa không khiến ta xa cuộc đời; đó là điều giúp ta bước vào cuộc đời với một trái tim lành mạnh hơn.

Ánh sáng không tồn tại cho chính nó

Nếu muối nói về ảnh hưởng từ bên trong, ánh sáng nói về sự hiện diện có thể được nhận ra. Một ngọn đèn được thắp lên không phải để người ta ngắm chính ngọn đèn, nhưng để căn phòng trở nên sáng và mọi người nhìn thấy đường đi.

Người Kitô hữu không tự mình là nguồn sáng. Đức Kitô mới là ánh sáng; chúng ta chỉ phản chiếu ánh sáng đã nhận được, như mặt trăng phản chiếu ánh sáng mặt trời. Nhận ra điều này giúp ta tránh hai thái cực: tự tôn vì nghĩ mình tốt hơn người khác, hoặc tự ti vì cho rằng mình quá nhỏ bé để tạo nên khác biệt.

Ánh sáng nhỏ vẫn có giá trị. Trong một căn phòng tối, chỉ một ngọn nến cũng đủ giúp người ta định hướng. Một hành động tử tế không xóa hết đau khổ của thế giới, nhưng có thể thay đổi thế giới của một con người. Một người sống liêm chính không chấm dứt mọi gian dối, nhưng có thể tạo ra một khoảng an toàn để người khác cũng dám sống thật. Một gia đình biết tha thứ không giải quyết mọi chia rẽ, nhưng có thể ngăn sự tổn thương truyền sang thế hệ kế tiếp.

Tỏa sáng không đồng nghĩa với việc liên tục nói về mình hay cố chứng minh mình đạo đức. Đức Giêsu hướng sự chú ý đến những việc tốt đẹp khiến người khác nhận ra và tôn vinh Thiên Chúa, chứ không phải tôn vinh người thực hiện. Ánh sáng chân thật giúp người khác nhìn rõ hơn; nó không làm họ lóa mắt.

Vì thế, có lẽ câu hỏi quan trọng không phải là “Người khác có biết tôi là người có đức tin không?”, mà là: “Qua cách tôi sống, người khác có cảm nhận được thêm chút nào về lòng nhân hậu, sự công bằng và niềm hy vọng của Thiên Chúa không?”.

Chiếu sáng vào những vùng tối cụ thể

“Bóng tối” không chỉ là một ý niệm xa xôi. Nó có mặt trong những hoàn cảnh rất cụ thể: sự cô độc của một người già, nỗi sợ của một đứa trẻ, sự kiệt sức của một người chăm bệnh, sự bất công ở nơi làm việc, lời nói dối được mọi người chấp nhận vì tiện lợi, hay sự im lặng trước nỗi đau của người yếu thế.

Ánh sáng cũng phải trở nên cụ thể như thế.

Đôi khi ánh sáng là một bữa ăn được sẻ chia. Đôi khi là thời gian dành để lắng nghe một người đang khủng hoảng. Đó có thể là việc trả lại điều không thuộc về mình, từ chối tham gia một cuộc nói xấu, bảo vệ người không có tiếng nói, thăm một người đau bệnh, hay trao cho ai đó cơ hội bắt đầu lại. Những hành động này không thay thế lời cầu nguyện; chúng là một cách lời cầu nguyện mang lấy hình hài.

Đức tin chỉ được nói bằng lời rất dễ trở thành lý thuyết. Nhưng việc tốt không xuất phát từ tình yêu cũng dễ biến thành cách xây dựng hình ảnh cá nhân. Người môn đệ cần cả lời nói lẫn hành động, cả sự thật lẫn lòng thương xót. Ta nói về niềm hy vọng mình đã nhận được, đồng thời sống sao để người khác có lý do tin rằng niềm hy vọng ấy là có thật.

Điều đó đặc biệt cần thiết trong những nơi quen thuộc nhất. Ta có thể muốn làm những việc lớn cho thế giới nhưng lại thiếu kiên nhẫn với người trong nhà. Ta có thể nói những lời đẹp trong cộng đoàn nhưng cư xử thiếu công bằng tại nơi làm việc. Ánh sáng không chỉ dành cho sân khấu. Nó cần được thắp trong căn bếp, trên bàn làm việc, trong những cuộc trò chuyện riêng tư và trong các lựa chọn không ai nhìn thấy.

Nhiều ánh sáng nhỏ tạo nên một thành phố

Đức Giêsu không chỉ nói với một cá nhân. Lời mời gọi được trao cho cả cộng đoàn. Một ngọn đèn có thể soi một góc nhỏ; nhiều ngọn đèn cùng được thắp lên có thể làm sáng cả một thành phố.

Không ai có đủ sức đáp ứng mọi nhu cầu. Người này có khả năng lắng nghe, người kia biết tổ chức, người khác có thể dạy dỗ, chăm sóc, bảo vệ hoặc khích lệ. Khi mỗi người trung tín với phần việc của mình và biết cộng tác, điều tưởng như quá lớn sẽ trở nên khả thi.

Một cộng đoàn thật sự là ánh sáng không được nhận biết trước hết bởi quy mô, cơ sở hay chương trình, nhưng bởi cách những người trong đó yêu thương nhau và phục vụ những người bên ngoài. Nếu một cộng đoàn nói nhiều về Thiên Chúa nhưng dung dưỡng chia rẽ, tranh giành và vô cảm, ánh sáng của cộng đoàn ấy đang bị che khuất. Ngược lại, nơi con người biết nhường chỗ cho nhau, nâng đỡ người yếu, sửa sai trong yêu thương và cùng hướng đến ích chung, Tin Mừng trở nên hữu hình.

Hiệp nhất không có nghĩa mọi người phải giống nhau hoặc không bao giờ bất đồng. Hiệp nhất là khả năng đặt tình yêu và sứ mạng chung cao hơn cái tôi; là biết tranh luận mà không hạ thấp nhau, biết khác biệt mà vẫn đồng hành, biết tha thứ và cùng bắt đầu lại.

Bắt đầu từ nơi mình đang sống

Lời mời gọi trở nên muối và ánh sáng có vẻ lớn lao, nhưng nó luôn bắt đầu bằng những lựa chọn gần gũi. Ta không cần chờ đến khi có nhiều tiền hơn, giỏi hơn hay có vị trí ảnh hưởng hơn. Môi trường đầu tiên để sống đức tin chính là nơi ta đang hiện diện hôm nay.

Ta có thể bắt đầu bằng vài câu hỏi đơn giản:

• Sự hiện diện của tôi đang đem lại bình an hay làm căng thẳng thêm cho những người xung quanh?
• Lời nói của tôi chữa lành hay khiến vết thương sâu hơn?
• Có điều đúng nào tôi đang né tránh chỉ vì sợ phải trả giá?
• Ai đang cần thời gian, sự lắng nghe hoặc một hành động giúp đỡ cụ thể từ tôi?
• Điều gì đang che khuất ánh sáng tôi đã nhận được: nỗi sợ, sự tự ái, lòng tham hay một tổn thương chưa được chữa lành?

Những câu hỏi này không nhằm đẩy ta vào mặc cảm. Chúng giúp ta nhìn rõ nơi mình cần thay đổi và nơi Thiên Chúa đang mời gọi mình bước tới. Không ai trở thành muối và ánh sáng chỉ trong một ngày. Đó là hành trình để điều ta tin thấm dần vào con người ta, rồi từ con người ta đi vào thế giới.

Muối phải tan ra mới trao được vị mặn. Ngọn đèn phải chấp nhận cháy mới có thể tỏa sáng. Cả hai đều nhắc rằng một đời sống có ý nghĩa không phải là đời sống chỉ biết giữ lại cho mình. Những gì ta đã nhận—tình yêu, sự tha thứ, niềm hy vọng và chân lý—chỉ thật sự sống động khi được trao đi.

Thế giới không thiếu những lời tuyên bố lớn. Điều thế giới cần hơn có lẽ là những con người bình thường sống tử tế một cách bền bỉ: trung thực khi có thể gian dối, yêu thương khi dễ dàng lạnh nhạt, hòa giải khi có đủ lý do để quay lưng, và giữ hy vọng giữa những ngày tối tăm.

Đó là cách một hạt muối nhỏ làm đậm đà cuộc đời. Đó là cách một ngọn đèn nhỏ giúp ai đó tìm thấy đường về.

Bài viết suy niệm từ Tin Mừng theo thánh Mátthêu 5,13-16.